काठमाडौं । असोज १७ गतेदेखि लगातार परेको अविरल वर्षाले देशभर ठूलो मानवीय क्षति पुर्याएको छ। बाढी, पहिरो र चट्याङका कारण धेरै जिल्लामा जनधनको ठूलो नोक्सानी भएको छ। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले आइतबार बेलुकी ५ बजे अद्यावधिक गरेको विवरणअनुसार हालसम्म ४८ जनाले ज्यान गुमाएका छन् भने ६ जना अझै बेपत्ता रहेका छन्। साथै, २८ जना घाइते भएका छन्।
सबैभन्दा बढी क्षति पूर्वी नेपालको इलाम जिल्लामा भएको छ, जहाँ मात्रै ३७ जनाको मृत्यु भएको पुष्टि भएको छ। त्यसपछि रौतहटमा ३, उदयपुरमा २, पाँचथर, कञ्चनपुर, खोटाङ, मोरङ र सुनसरीमा १–१ जनाको ज्यान गएको प्राधिकरणले जनाएको छ। इलामका विभिन्न स्थानमा पहिरो र बाढीका घटनाले दर्जनौं घर परिवार विस्थापित भएका छन्। धेरै ठाउँमा अझै उद्धार कार्य जारी रहेको स्थानीय प्रशासनले जनाएको छ।
इलाममा भएको क्षतिको विवरण अनुसार, धेरै ठाउँमा पहिरोले घरहरू पुरिएका छन् भने कतिपय गाउँहरूमा सम्पर्क मार्ग समेत विच्छेद भएका छन्। सडक अवरुद्ध हुँदा राहत सामग्री र उद्धार टोली प्रभावित स्थानसम्म पुग्न कठिनाइ भएको छ। पहिरोले बस्तीमाथि ठूला ढुंगाहरू खस्दा जनजीवन भयभीत बनेको स्थानीयवासीहरूले बताएका छन्।
विभिन्न जिल्लामा पाँच जनालाई बाढीले बगाएको पुष्टि भएको छ, जसमा स्याङ्जाका चार र इलामका एक जना रहेका छन्। त्यस्तै, इलामकै एक जनाको पहिरोमा पुरिँदा मृत्यु भएको छ। यसअघि इलामको माइक्रोट्युड गाउँपालिकामा पहिरोमा फसेकी एक गर्भवती महिला सहित दुई जनाको सुरक्षित उद्धार गरिएको थियो।
वर्षासँगै उत्पन्न विपद्का कारण २८ जना घाइते भएका छन्। इलामका १६, पाँचथरका २ र ललितपुरका २ जनालाई पहिरोले घाइते बनाएको हो। साथै, चट्याङ लाग्ने घटनामा भोजपुर, खोटाङ, उदयपुर, मकवानपुर, ताप्लेजुङ, धनकुटा र बाराका मानिसहरू घाइते भएका छन्। यीमध्ये केहीको अवस्था गम्भीर रहेको बताइएको छ।
प्राधिकरणका अनुसार बाढी र डुबानमा परेका १६ जनाको हेलिकप्टरमार्फत उद्धार गरिएको छ। उद्धार कार्यमा नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी, नेपाल प्रहरी र स्थानीय स्वयंसेवकहरू सक्रिय रूपमा खटिएका छन्। धेरै ठाउँमा स्थानीयहरूले आफैं उद्धार र राहत कार्यमा सहयोग गरिरहेका छन्।
सरकारले उद्धार र राहत कार्यलाई तीव्रता दिएको छ। गृह मन्त्रालयका अनुसार देशभरका सुरक्षाकर्मीहरू प्रभावित क्षेत्रका नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने कार्यमा जुटेका छन्। अस्थायी बासस्थान, खाद्यान्न, पानी र स्वास्थ्य सहायता प्रदान गर्न जिल्ला प्रशासन कार्यालयहरू मार्फत राहत वितरण भइरहेको छ।
त्यस्तै, सरकारका तर्फबाट जोखिमयुक्त स्थानका परिवारहरूलाई तत्काल सुरक्षित क्षेत्रमा सार्न र आवश्यक पर्ने स्रोत–साधन परिचालन गर्न निर्देशन दिइएको छ। प्रभावित क्षेत्रका सडक पुनः सञ्चालन र संचार पुनर्स्थापनाका काम पनि भइरहेको छ।
मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले अझै केही दिन वर्षा जारी रहने चेतावनी दिएको छ। विशेषगरी पूर्वी र मध्य क्षेत्रका पहाडी जिल्लाहरूमा थप वर्षा हुने सम्भावना रहेकाले पहिरो र बाढीको जोखिम अझै बढ्ने बताइएको छ। प्राधिकरणले सर्वसाधारणलाई अत्यन्त सतर्क रहन आग्रह गरेको छ।
नदी किनार, पहिरो सम्भावित स्थान र खोल्साखोल्सी आसपासका क्षेत्रमा नजान आग्रह गरिएको छ। स्थानीय प्रशासनहरूले पनि सूचना प्रसारण गर्दै जनतालाई सुरक्षित स्थानमा बस्न अनुरोध गरेका छन्।
अविरल वर्षाले देशभरको जनजीवन अस्तव्यस्त बनाएको छ। कतिपय ठाउँमा विद्यालयहरू बन्द गरिएको छ भने विद्युत् आपूर्तिमा समेत अवरोध भएको छ। केही ठाउँमा खेतीपाती डुबानमा परेका छन्, जसले कृषिमा पनि असर पुर्याएको छ।
इलामका बासिन्दाहरू अझै पनि त्रासमा बाँचिरहेका छन्। वर्षासँगै आउने पहिरोको डरले धेरै परिवार रातभर घर बाहिरै बस्न बाध्य भएका छन्। पहिरोले घर, खेत र सम्पत्ति बगाउँदा स्थानीयको दैनिक जीवनमा ठूलो असर परेको छ।
सरकारले विपद् व्यवस्थापनका लागि स्थायी योजना बनाउनुपर्ने आवाज पनि उठ्न थालेको छ। वर्षेनी दोहोरिने बाढी–पहिरोका घटनाबाट सिक्दै दीर्घकालीन समाधान खोज्नुपर्ने सरोकारवालाहरूको सुझाव छ।
हाल देशभर उद्धार, राहत र पुनर्वासका काम तीव्र रूपमा भइरहेको छ। तर, अझै धेरै ठाउँमा संचार र यातायात अवरुद्ध रहेकाले वास्तविक क्षतिको पूर्ण विवरण आउन बाँकी छ।
