काठमाडौं । नेपालका शहर तथा ग्रामीण क्षेत्रका घरहरूमा ढुसीको समस्या दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार घरभित्रको ढुसीले दम, एलर्जी, फोक्सोको सङ्क्रमण, तथा अन्य गम्भीर स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छ।
काठमाडौंमा डेरामा बस्दै आएकी सिता (नाम परिवर्तन) ले केही समयमै सास फेर्न गाह्रो हुने, टाउको दुख्ने, निद्रा नलाग्ने, तथा थकान जस्ता समस्या भोगिन्। सुरुमा उनले तनावका कारण यस्तो भएको ठानिन् तर पछि पत्ता लाग्यो कि उनको कोठाको भित्ता र छानामा देखिएको ढुसी नै स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउने मुख्य कारण थियो।
नेपालको मौसम चिसो हुने भएकाले घरभित्र ओस रहिरहन्छ। त्यसैगरी, उचित भेन्टिलेसनको अभाव, कमजोर घर निर्माण, तथा अत्यधिक वर्षाले घरभित्र ढुसीको समस्या बढाउने गरेको छ। विशेष गरी पुराना तथा मर्मत गर्न नसकिएका घरहरूमा ढुसीको असर गम्भीर देखिन्छ।
विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (WHO) का अनुसार ढुसीले श्वासप्रश्वासमा समस्या ल्याउने मात्र होइन, केही अवस्थामा चरम विषाक्तता र दीर्घकालीन रोगहरू समेत निम्त्याउन सक्छ। यदि ढुसीको असरलाई वेवास्ता गरियो भने, यसले गम्भीर स्वास्थ्य समस्या सिर्जना गर्न सक्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार विशेष गरी बालबालिकाहरू जोखिममा रहन्छन्। डाक्टरहरू भन्छन्, ‘‘बालबालिकाको फोक्सो विकासकै चरणमा हुने भएकाले उनीहरूमा ढुसीको असर झनै गहिरो पर्न सक्छ।’’
के हो ढुसी?
ढुसी चिसो र कम हावायुक्त ठाउँमा वृद्धि हुने सूक्ष्म जीव हो, जुन हावामार्फत फैलिन्छ। यसले भित्तामा कालो, सेतो वा हरियो दाग बनाउने गर्छ। ढुसी बढ्ने स्थानहरू विशेष गरी भित्ता, भुइँ, तथा फर्निचरको पछाडि हुन्छ। यसले विषाक्त पदार्थ उत्पन्न गरी स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्छ।
दिनको कम्तीमा ३० मिनेट झ्याल खुला राखेर प्राकृतिक हावा प्रवेश गर्न दिनुहोस्। यसले घरको हावासञ्चार सुधार गर्न मद्दत गर्छ र ढुसीको संकुचनलाई रोक्न सहयोग पुर्याउँछ। घरको तापक्रमलाई १८ डिग्री सेल्सियसको आसपास राख्ने प्रयास गर्नुहोस्। अत्यधिक तातो वा चिसो तापमानले ढुसीको अवस्था बढाउन सक्छ, त्यसैले उचित तापमानको व्यवस्थापन महत्त्वपूर्ण छ। बाथरूम र भान्सामा भेन्टिलेसन फ्यान प्रयोग गर्नुहोस्। यसले बाहिरी हावा घरको भित्र प्रवेश गर्न सजिलो बनाउँछ र ढुसीको संकुचन कम गर्दछ।
यदि ढुसी देखा परेमा रासायनिक पदार्थको प्रयोग नगरी प्राकृतिक रूपमा यसको नियन्त्रण गर्ने प्रयास गर्नुहोस्। जस्तै, पानीको प्रयोग या ढुसी नियन्त्रणका लागि विशेष उपचार विधिहरू अपनाउनुहोस्। यी सरल र प्रभावकारी उपायहरूले ढुसीबाट बच्न मद्दत पुर्याउनेछन् र घरमा एक स्वस्थ वातावरण कायम राख्न मद्दत गर्नेछन्।
अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार जलवायु परिवर्तनले आद्र्रता बढाउँदै लगेपछि ढुसीको समस्या झन् बढ्ने सम्भावना छ। नेपालमा जलवायु परिवर्तनका कारण अनियमित वर्षा तथा चिसोपनको असरले ढुसीको वृद्धिलाई अझ बढावा दिइरहेको छ।
नेपालका शहर तथा गाउँ दुबै क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिकहरूले आफ्नो घरको हावाको गुणस्तर राम्रो राख्ने, आवश्यक भेन्टिलेसनको व्यवस्था गर्ने, तथा समय-समयमा घर सफा गर्ने बानी बसाल्न सके ढुसीको समस्या न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ।
