काठमाडौं । नेपालमा पछिल्लो समय सवारी दुर्घटनाका घटनाहरु बढ्दै गएका छन् । बुधबार मात्रै काठमाडौंको शंखरापुर नगरपालिका–५ मा दुर्घटनाका ४३ घाइते भएका छन् । नगरकोटमा बा २ ख ७९५८ नम्बरको सत्यसाई एकेडेमीका विद्यार्थी चढेको बस ‘पिकनिक’ खाएर आउने क्रममा कात्तिकेमा दुर्घटना भएको हो ।
सडकबाट २० फिट तल खसेर भएको उक्त दुर्घटनामा बसमा सवार मोरङको उर्लाबारी नगरपालिका–७ घर भएका ११ वर्षीय क्रिस्चल पुरी, सिन्धुपाल्चोकको बलेफी गाउँपालिका–७ बस्ने २३ वर्षीय सुरेश तामाङ र काठमाडौँ बौद्ध बस्ने सिन्धुपाल्चोकको त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका–३ घर भएका १४ वर्षीय शुसांक डोटेलको मृत्यु भएको छ । उनीहरू तीनै जना विद्यार्थी हुन्।
केही दिन मात्रै काठमाडौंको दक्षिणकालीमा स्कुल बस दुर्घटना हुँदा दुई जनाको मृत्यु भएको थियो । प्रहरी वृत्त कीर्तिपुरका अनुसार दुर्घटनामा चालक र एक विद्यार्थीको मृत्यु भएको हो ।
यस्तै दुर्घटनामा परी ४१ जना घाइते भएका थिए । प्रहरीकाअनुसार दक्षिणकाली नगरपालिकाको जुनकिरी स्कुलको बा १ क ५६६४ नम्बरको बस दुर्घटनामा परेको हो । यी त केही हालै घटेका केही प्रतिनिधिमूलक घटना मात्रै हुन् । तर पछिल्लो समय नेपालमा दुर्घटनाका घटनाहरु बढ्दै गएको प्रहरीको तथ्यांकले पुष्टि गरेको छ ।
६ महिनामा ११३३८ दुर्घटना, १२३६ को मृत्यु
नेपाल प्रहरीको साउनदेखि पुससम्म ६ महिनाको तथ्यांक अनुसार देशभर ११ हजार ३३८ दुर्घटना भएका छन् । जसमा १२ सय ३२ जनाको मृत्यु भएको र तीन हजार २६२ जना गम्भीर घाइते भएको प्रहरी प्रधान कार्यालयले जनाएको छ ।
प्रहरीको यो तथ्यांकअनुसार औसतमा दैनिक ६२ दुर्घटना भएका छन् र जसमा सातजनाले ज्यान गुमाएका छन् । यो अवधिमा १५ हजार ५१८ जना सामान्य घाइते भएका छन् ।
तथ्यांकअनुसार सबैभन्दा धेरै दुर्घटना मधेश र सबैभन्दा कम गण्डकीमा भएका छन् । मधेशमा तीन हजार २४८, कोशीमा दुई हजार ८१७, काठमाडौं उपत्यकामा दुई हजार ४२९ वटा दुर्घटना भएका छन् । बागमतीमा एक हजार ३१, लुम्बिनीमा ८७८, कर्णालीमा ४८८, सुदूरपश्चिममा २६२ र गण्डकीमा १८५ सवारी दुर्घटना भएका छन् ।
सवारी दुर्घटनाबाट सबैभन्दा धेरै मृत्यु लुम्बिनी प्रदेशमा भएको छ । ६ महिनाको अवधिमा लुम्बिनीमा २६१ जनाले ज्यान गुमाएका छन् । मधेशमा २२९, कोशीमा २२३, बागमतीमा १४५, गण्डकीमा ११३, सुदूरपश्चिममा ९८, उपत्यकामा ९४ तथा कर्णालीमा ६९ जनाले ज्यान गुमाएका छन् ।
लुम्बिनी प्रदेशमा पुस महिनामा मात्र ३६५ सवारी दुर्घटनामा ५७ जनाले ज्यान गुमाएका छन् । ५९२ जना घाइते भएका छन् । गत वर्ष पुसमा १०५ दुर्घटनामा ९५ को मृत्यु भएको थियो भने २१८ जना घाइते भएका थिए ।
प्रदेशभर पुसमा सबैभन्दा धेरै दुर्घटना रुपन्देहीमा भएको छ भने ज्यान गुमाउनेको संख्या दाङमा धेरै छ । यस्तै, मंसिरमा लुम्बिनीमा १९३ सवारी दुर्घटनामा परी ४९ जनाको मृत्यु भएको छ भने २९५ जना घाइते भएका छन् ।
नेपालमा सडक दुर्घटनाका प्रमुख कारणहरु
अत्यधिक गति
नेपालमा सडकको अवस्था र ट्राफिक नियमको ख्याल नगरी धेरै चालकहरूले अत्यधिक गति चलाउँछन्। विशेष गरी ग्रामीण र पहाडी क्षेत्रहरूमा, जहाँ सडकको अवस्था खस्किएको छ, तीव्र गति चलाउँदा गाडीको नियन्त्रण गुम्न सक्छ। सडकमा राम्रो डिग्रीको सिग्नलिङ र चिह्नहरूको अभावले पनि चालकलाई गति कम गर्नका लागि उत्प्रेरित गर्दैन।
समस्याः गति बढाउँदा प्रतिक्रिया समय कम हुन्छ, र यदि सडकमा खड्डा, घुमावदार मोड वा अन्य संकटहरू आए भने दुर्घटनाको सम्भावना बढ्छ।
लापरवाही
नेपालमा सडक दुर्घटनाको मुख्य कारण चालकहरूको लापरवाह र गैरजिम्मेवार व्यवहार हो। चालकहरूले ट्राफिक सिग्नल, लेन रूट, सवारी नियमको पालना नगर्दा दुर्घटनाका घटना बढ्न सक्छ।
सडकको खराब अवस्था
नेपालका धेरै सडकहरू पहाडी र ग्रामीण क्षेत्रहरूमा पुराना र खतरनाक छन्। सडकहरूमा गड्ढा, खड्डा, नाला र राम्रो नटाएको ड्रेनेज प्रणालीले सवारी चलाउँदा समस्या उत्पन्न गर्दछ।
मौसमका कारण
नेपालमा प्रायः वर्षा, कुहिरो, हिउँदको मौसममा दुर्घटनाहरू बढ्छ। मौसमका कारण दृश्यता कम हुन्छ र गाडीहरूको ब्रेक क्षमता कमजोर हुन्छ।
मादक पदार्थ सेवन
चालकहरू मदिरा वा अन्य नशालु पदार्थ सेवन गरेर गाडी चलाउँदा प्रतिक्रिया क्षमता गुम्छ र दुर्घटनाको सम्भावना बढी हुन्छ। नेपालमा केही स्थानमा मदिरा सेवन गरेर गाडी चलाउने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ।
असुरक्षित यात्रा
नेपालमा बस, ट्याक्सी, लोड वाहक जस्ता सार्वजनिक सवारीमा यात्रीहरूको असुरक्षित व्यवहार पनि दुर्घटनाको मुख्य कारण हो। यात्रीहरूले सिट बेल्ट नलगाउनु, एक स्थानबाट अर्को स्थानमा सवारीको डोर गर्न, र अत्यधिक भीड हुनु दुर्घटनाको कारण बन सक्छ।
सवारीको मर्मत र हेरचाहको कमी
नेपालमा सवारीका धेरै मालिकहरूले गाडीको नियमित मर्मत र हेरचाह गर्दैनन्। ब्रेक, टायर, र सस्पेन्सनको मर्मत नगर्दा गाडीहरूको नियन्त्रण गुम्न सक्छ।
समस्याः ब्रेक, टायर, सस्पेन्सन, लाइटहरू जस्ता महत्त्वपूर्ण पाट्र्समा समस्या हुँदा सवारीको नियन्त्रण गुम्न सक्छ र दुर्घटना घट्न सक्छ।
ट्राफिकको घनत्व र अव्यवस्था
नेपालका शहरहरू, विशेष गरी काठमाडौं, पोखरा, ललितपुरमा ट्राफिक जाम र सवारीको अव्यवस्था प्रायः देखिन्छ। यसले चालकलाई मानसिक दबाब दिन्छ र अव्यवस्थित ओभरटेकिङको कारण दुर्घटनाको सम्भावना बढाउँछ।
पैदल यात्रीहरूको असुरक्षित व्यवहार
नेपालका धेरै सडकहरूमा पैदल यात्रीहरूको लागि सुरक्षित क्रसिङ स्थलको अभाव छ। यसले पैदल यात्रीहरूलाई सडकमा हिड्दा दुर्घटनामा पर्न सक्छ।
समस्याः पैदल यात्रीहरू सडकमा क्रसिङ गर्दा गाडीको गति घटाउनका लागि कोई उचित व्यवस्था नहुँदा दुर्घटना बढ्न सक्छ।
१०. यातायातको अनियन्त्रित प्रवृत्ति
नेपालका सवारी चालकहरूले प्रायः गलत र अनियन्त्रित तरिकामा गाडी चलाउँछन्। यसमा सवारीको गलत स्थानमा ओभरटेक गर्नु, सिग्नलको पालना नगर्नु र लेन परिवर्तन गर्दा अरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्नु समावेश छ।
समस्याः सवारी चालकहरूलाई ट्राफिक संकेत र नियमहरूको पालना नगर्नाले सडकमा अव्यवस्था र दुर्घटनाका घटनाहरू बढ्छ।
