काठमाडौं । माइक्रोसफ्टका संस्थापक बिल गेट्सद्वारा स्थापित परोपकारी संस्था ‘गेट्स फाउन्डेसन’ले ७ करोड ८१ लाख ५ हजार ५ सय ८५ रुपियाँ अनुदान प्रदान गरेको फोहर प्रशोधन केन्द्र मेचीनगर(१४, झापामा निर्माण भएको थियो। पाँच वर्षअघि, एसियाली विकास बैंकमार्फत उक्त अनुदान प्राप्त गरी स्थानीय तहहरू मेचीनगर, विर्तामोड र बुद्धशान्तिको मानव मलमूत्रीय लेदो प्रशोधन गर्ने उद्देश्य राखिएको थियो।
तर, पाँच वर्षको अवधिमा यो केन्द्र सञ्चालनको कुनै पनि उपलब्धि हासिल गर्न सकेको छैन। स्थानीय उपभोक्ता संस्थाका अनुसार, प्रशोधनका लागि आवश्यक दिसाजन्य लेदो, दक्ष जनशक्ति र पर्याप्त स्रोतको अभावले गर्दा केन्द्र प्रयोगविहीन भएको हो। अध्यक्ष राजन चिमरियाले भने, “प्रशोधनका लागि महिनामा १५० ट्याङ्कर लेदो आवश्यक पर्छ, तर हामी १८ देखि ३० ट्याङ्करमात्र सङ्कलन गर्न सक्षम भएका छौँ। प्राइभेट ट्याङ्करहरूले लेदो खोला र जंगलतिर फालिदिन्छन्, जसका कारण केन्द्रको काम चलाउन गाह्रो भएको हो।”
यो केन्द्रमा २८ वटा ट्याङ्कीहरू निर्माण गरिएको भए पनि, पाँच वर्षमा आधा पनि भरिएनन्। प्रयोगशाला र अन्य संरचनाहरू सञ्चालनमा छैनन्, र केन्द्रका गतिविधिहरू बिस्तारै रोकिएका छन्। सचिव प्रेमराज घिमिरेका अनुसार, “हामीले प्राप्त संरचनाहरूको मर्मत र थप जनशक्ति आवस्यक छ, अनि कानूनी उपायहरू लागू गरेर प्राइभेट ट्याङ्करलाई फोहोर नफाल्न प्रेरित गर्नु पर्छ।”
कृषि तथा स्वच्छता क्षेत्रमा कार्यरत बेलायती दातृ निकाय र कोशी प्रदेश सरकारको टोलीले आइतबार केन्द्रको अनुगमन गर्यो। अनुगमन टोलीले केन्द्रको यथास्थिति र भविष्यमा यसको प्रभावकारी सञ्चालनका लागि आवश्यक उपायहरूको बारेमा छलफल गर्यो।
दातृ निकायका प्रतिनिधि लिजा रुजे र कोशी प्रदेशका प्रमुख कृष्णप्रसाद राजवंशीले केन्द्रको क्षमता र समस्याबारे गहिरो ध्यानाकर्षण गरेका छन्।
यदि तत्काल सुधार र व्यवस्थापनका उपायहरू लागू गरिएन भने, यस प्रतिष्ठानले आफ्नो मुख्य उद्देश्य प्राङ्गारिक मल उत्पादन गर्ने लक्ष्यमा सफलता प्राप्त गर्न कठिनाइहरूको सामना गर्नु पर्नेछ।
