काठमाडौं। अमेरिकी संघीय सरकारको कुल ऋण ३६ ट्रिलियन डलर नाघेसँगै यो संकट अब अमेरिकामात्र नभई सम्पूर्ण विश्व अर्थतन्त्रको लागि गम्भीर चुनौती बनेको छ। 

अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार हाल प्रत्येक अमेरिकी नागरिकमाथि औसत रूपमा ४१,००,००० भन्दा बढी ऋण परेको छ। यो स्थिति मुख्यतः सन् २००८ को आर्थिक संकटपछिका बेलआउट प्याकेज, अभूतपूर्व सैन्य खर्च र कोभिड–१९ महामारीमा दिइएका आर्थिक प्रोत्साहन योजनाका कारण उत्पन्न भएको हो।

संयुक्त राज्यमाथि हाल युरोप, अफ्रिका र दक्षिण अमेरिकी मुलुकहरूको संयुक्त जीडीपीभन्दा बढी ऋण छ। यस्तो अवस्थामा डलरप्रति विश्वको भरोसा धमिलिन थालेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।अमेरिकाको प्रमुख ऋणदाता देशहरू  चीन, जापान, बेलायत र क्यानडाले अहिले अमेरिकी ट्रेजरी बन्डहरू (सरकारी ऋणपत्र) फिर्ता गर्न थालेका छन्। 

यी देशहरूले अमेरिकी ऋणपत्रहरू कम गर्दै पूँजी अन्यत्र सार्न थालेपछि अमेरिका थप दबाबमा परेको छ। यसले लगानीकर्ताको आत्मविश्वास कमजोर पार्न सक्छ र ब्याजदर अझै चर्किन सक्छ। अहिले अमेरिकी सरकारले केवल आफ्नो ऋणको ब्याज तिर्न मात्र वार्षिक १ ट्रिलियन डलरभन्दा बढी खर्च गरिरहेको छ, जुन रकम अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय (पेन्टागन) को कुल बजेटभन्दा पनि ठूलो हो। यो तथ्य अमेरिकाको वित्तीय अवस्था कति तनावपूर्ण छ भन्ने कुरामा स्पष्ट सङ्केत गर्छ।

डराएको विश्व पूँजी बजारले अब विकल्प खोज्न थालेको छ। विभिन्न मुलुकका केन्द्रीय बैंकहरूले डलरको सट्टा सुनमा लगानी बढाउन थालेका छन्, र केही उदीयमान बजारहरूमा चिनियाँ मुद्रा युआन अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक मुद्राको रूपमा विस्तार भइरहेका छन्।

विशेषगरी ब्रिक्स राष्ट्रहरूबीच युआनको प्रयोग बढ्दो छ, जसले डलरको प्रभुत्वलाई चुनौती दिन थालेको देखिन्छ। IMF ले हालै दिएको आधिकारिक चेतावनी अनुसार अमेरिकी संघीय ऋण अब नियन्त्रणबाहिर गइसकेको अवस्था छ। संस्थाले अमेरिकालाई तुरुन्त राजस्व वृद्धिका उपाय खोज्न र खर्चमा कटौती गर्न सुझाव दिएको छ। यसैबीच, अमेरिकी कांग्रेसमा पनि यस विषयमा तीव्र बहस सुरु भइसकेको छ, तर राजनीतिक मतभेदका कारण ठोस समाधान अगाडि बढ्न सकेको छैन।

यदि अमेरिकाले छिट्टै ठोस आर्थिक सुधार नीति लागू गरेन भने डलरको अन्तर्राष्ट्रिय हैसियत घट्ने मात्र होइन, यसको असर समग्र विश्व अर्थतन्त्रमा पर्नेछ। अब डलरलाई ''एक मात्र सुरक्षित मुद्रा''को रूपमा हेर्ने समय समाप्त हुँदै गएको छ।