काठमाडौं । कुनै संस्थामा एउटा सक्षम नेतृत्वको प्रवेशले कति फरक पर्छ भन्ने कुराको उदाहरण बनेका छन्, सूर्य प्रसाद पौडेल । पौडेले आफूले नेतृत्व गरेको ठाउँमा अब्बल काम गरेपछि नेपाल विद्युत प्राधिकरणले चुनौतीपूर्ण अवस्थामा रहेका आयोजनाको जिम्मेवारी उनै पौडेललाई दिने गरेको छ ।
प्राधिकरण अन्तर्गतको सहायक कम्पनी मोदी जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडले निर्माण गर्ने आयोजनाहरु कुनै बेला सकसपूर्ण अवस्थामा भए पनि अहिले पौडेलको नेतृत्वमा भने सहज रुपमा अगाडि बढेका छन् । सन् २०२८ भित्र उत्पादन थाल्ने गरी कम्पनीले यस अन्तर्गतका आयोजनाहरुको निर्माण कार्य धमाधम गर्दै आएको छ । प्राधिकरण अन्तर्गत सहायक कम्पनीका रुपमा रहेको सो कम्पनीमा नेपाल बिद्युत प्राधिकरणको ६८ प्रतिशत शेयर लगानी रहेको छ भने बाँकी लगानी सर्बसाधारण जनताको रहेको छ ।
कम्पनीले हाल कास्की जिल्लाको अन्नपूर्ण गाउँपालिका वडा नम्बर ११, १० र ८ मा ४२ मेगावाट क्षमताको माथिल्लो मोदी ‘ए’ र १८.२ मेगावाट क्षमताको माथिल्लो मोदी गरी ६० मेगावाट क्षमताको दुइटा आयोजना निर्माण गरिरहेको छ ।
सन् १९९७ मा अध्यायन सुरु गरेको उक्त आयोजना निर्माण सुरु हुनै ढिलाइ हुँदै आएको छ । प्राधिकरणले सन् २०२८ सालको मंसिरभित्र निर्माण सक्नेगरी जिम्मेवारी दिएको थियो । प्राधिकरणले दिएको जिम्मेवारी पूरा गर्नेगरी कम्पनीले हाल निर्माण तथा बाँकी भएका कामका लागि टेन्डर आह्वानको काम गरिरहेको छ ।
मोदी जलविद्युत कम्पनीको आयोजना प्रमुखका रुपमा गएका इन्जिनियर सूर्य प्रसाद पौडेल हाल प्रबन्ध सञ्चालकका रुपमा कार्यरत छन् । २०७६ सालको श्रावणमा आयोजना प्रमुखको रुपमा गएका उनलाई प्राधिकरणले २०७७ को असोजदेखि प्रबन्ध सञ्चालकको जिम्मेवारी दिएको थियो । दुइटा आयोजनालाई मिलाएर प्राधिकरणले मोदी जलविद्युत कम्पनी बनाएपछि पौडेलले प्रवन्ध सञ्चालकको जिम्मेवारी पाएका हुन् ।
लामो समयदेखि निर्माणको सुरुवात नै हुन नसकेको उक्त आयोजनामा पौडेल पुगेपछि धमाधम निर्माणको काम सुरु भएको हो । सन् २००४ मा वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन सम्पन्न भएको उक्त आयोजना सन् २०२८ भित्र सक्ने लक्ष्य रहेको प्रबन्ध सञ्चालक पौडेल बताउँछन् ।
‘म आयोजनामा आउँदा थोरै जग्गा अधिग्रहणको काम भएको थियो, अरु केही काम भएको थिएन । म जानासाथ फिजिबिलीटी अध्ययन सकाएँ । अन्तर्राष्ट्रिय परामर्शदाताबाट भैरहेको काम सकेर आयोजनालाई आवश्यक पर्ने थप जग्गा अधिग्रहणको काम सुरु गरेँ,’ उनले भने, ‘आयोजनाका लागि आवश्यक कार्यालय, क्याम्प बनाउने काम गरियो, म आयोजनामा गएको १ वर्षपछि निर्माणका लागि ऋण दाताको खोजि सुरु भयो । एनएमबी बैंकको अगुवाईमा ऋण लगानी सम्झौता भयो ।’
अहिले साढे १५ अर्ब रुपैयाँको लगानीमा दुइटा आयोजना निर्माण हुँदैछन् । २०७९ मा माथिल्लो मोदी ए आयोजना निर्माणका लागि टेन्डर आह्वान भएको थियो । पहिलो टेन्डरमा कुनै पनि कम्पनी छनोटमा पर्न नसकेपछि पुनः दोस्रो पटक टेन्डर आह्वान गर्नु परेको उनी बताउँछन् ।
यस्तै, तल्लो आयोजनाका लागि पनि हाल टेन्डर आह्वान गरेर ऋणको खोजी सुरु भएको उनले बताए । ‘अबको केही महिनाभित्रै यो काम पनि सक्छौँ । हामीले पीपीएको काम सम्पन्न गर्यौं, इआईएको काम सकिएको छ, आयोजनाका लागि आवश्यक पर्ने ट्रान्समिसन लाइन निर्माणको लागि बोलपत्र आह्वानको अन्तिम तयारीको चरणमा छ’, उनले भने ।
बिना रोकावट रुख कटान
बर्तमान अवस्थामा कुनै पनि आयोजना बनाउन मुख्य समस्या भनेको सरकारी वा सार्वजनिक जग्गा लिजमा लिन र उक्त जग्गामा रहेका रुख कटानको हो । हाल धेरै आयोजनाहरु रुख कटानको अनुमति नपाएर रोकिरहेका छन् । तर, मोदी कम्पनीले रुख कटानका लागि कुनै समस्या भोग्नु परेन ।
‘हाम्रो आयोजना अन्नपूर्ण संरक्षा क्षेत्र (एक्याप) भित्र पर्छ । हामीले यसलाई विशेष ध्यानमा राखेर सरकारी जग्गा भाडामा लिने, रुख कटानको अनुमति लिने कामका लागि सुरुवातदेखि नै ध्यानमा राखेका थियाैँ । हाम्रो मुख्य ध्यान यसमै रहेका कारण बिना कुनै रोकावट, झन्भटपूर्ण रुपमा रुख काटनको अनुमति पाएर काम सुरु गरिसकेका छौं,’ उनले भने ।
हाल २२३ रोपनी क्षेत्रको निजी जग्गाहरु आयोजनाले किनेर राष्ट्रिय निकुन्ज तथा वन्यजन्तु वन्यजन्तु संरक्षण विभागलाई हस्तान्तरण गरिसकेको छ । विगत ४ वर्षको अवधिमा आयोजनाको निर्माण सुरु गर्नको लागि पुर्वतयारीका करिव सम्पुर्ण कार्यहरु गरिसकिएकोे उनले बताए ।
१३ करोड रुपैयाँ लागतमा आयोजनाको विस्तृत इन्जिनियरिङर सामाजिक तथा वातावरणीय प्रभाव र सम्भाव्यता अध्ययनको जिम्मा स्वीजरल्याण्डको एएफ कन्सल्ट स्वीजरल्याण्ड, इटीको नेपाल र टीएमएस गरी ३ कम्पनीको जोइन्ट भेन्चरले पाएको थियो ।
‘म आयोजनामा गएपछि उक्त कम्पनीले अध्ययन प्रतिवेदन बुझायो । प्रतिवेदन हेर्दा आयोजनाका लागि एसेप्टेबल नै देखिएन । मेरै निर्देशनमा पुनः अध्ययन प्रतिवेदन बनाउन लगाएँ । करिब ६ महिनापछि उनीहरुले अध्ययन प्रतिवेदन बुझाएका थिए । कन्सल्टेन्टलाई रिवर्क गराएँ,’ अध्ययन प्रतिवेदन नै रिवर्क गर्नुपरेको विगत सम्झदै उनले भने ।
आयोजनालाई इपीसी मोडलमा बनाउनका लागि टेन्डर आह्वानको तयारी थाल्न र आयोजनाको सुपरभिजनको कामका लागि नेपाल विद्युत प्राधिकरण अन्र्तगतको सहायक कम्पनी एनईए इन्जिनियरिङ कम्पनीसँग सन् २०२२ मा सम्झौता भएको हो । उक्त सम्झौता अनुसार हाल इन्जिनियरिङको सम्पूर्ण काम सहायक कम्पनी मार्फत नै भैरहेको छ ।
माथिल्लो मोदी ए सन् १९९७ सालमा सुरु भएको आयोजना हो । लामो समयदेखि निर्माणको तयारी थालिएतापनि कामले पूर्णता भने पाउन सकेको थिएन । सन् २००४ सालमा वातावरणीय प्रभाव (इआईए) मूल्यांकनमा पास भएको थियो । सन् २००४ मा भएको रुख कटान गर्नुपर्ने संख्या र सन् २०२४ मा भएको रुखको संख्या एकै बनाउनुपर्ने काम ठूलो चुनौती रहेको पौडेल बताउँछन् ।
उक्त चुनौतीलाई पार गर्दै आयोजना यहाँसम्म आइपुुगेको उनको भनाइ छ । आयोजना निर्माणका लागि लगानीकर्ताको छनोट हुन नसक्दा ढिलाइ भएको उनले बताए ।
यसअघि कोरिया वाटर रिसोर्स कर्पोरेसन (के–वाटर) बनाउने प्रस्ताव गरेको थियो । के वाटरलाई पत्राचार गरी ५१ प्रतिशत सेयर लिने प्रस्ताव गरेको थियो । के वाटरपछि हटेपछि प्राधिकरणले सहायक कम्पनीमार्फत अघि बढाएको हो । आन्तरिक खपतका लागि आयोजना निर्माण हुन लागेको हो । कुन मोडलमा आयोजना निर्माण गर्ने भन्ने छनोट समयमा नभएको उनले सुनाए ।
कहिलेदेखि सुरु हुन्छ निर्माणको काम ?
४२ मेगावाट क्षमताको माथिल्लो मोदी ए जलविद्युत आयोजना एसएससिइ हाइ हिमालय जेभीले निर्माण गरिरहेको छ । उक्त कम्पनीले पहिलो लटमा सिभिल संरचना निर्माण र हाइड्रोमेकानिकल उपकरण आपूर्ति र जडानको जिम्मेवारी पाएको छ ।
माथिल्लो मोदी ए निर्माण सुरु भएको एक वर्ष भैसकेको छ । जुलाई ६, २०२४ देखि आयोजना निर्माण कार्य भैरहेको छ । उक्त आयोजनामा हाल आवश्यक पर्ने सहायक सडक निर्माणको काम लगभग सकिएको छ भने ५ किलोमिटर सडक आयोजनाले विस्तार गरिसकेको छ ।
सडकपछि निर्माणका लागि आवश्यक पर्ने क्याप, सुरक्षाका लागि आवश्यक पर्ने आर्मी क्याम र बन्ङकर निर्माणको काम लगभग सकिएको छ । अब छिट्टै ६ किलोमिटरको टनेल निर्माणको काम सुरु हुन्छ । अबको एक महिनाभित्र सुरुङ खन्ने काम सुरु हुने निर्माण कम्पनीले जनाएको छ ।
आयोजनाको प्याकेज–१ अन्र्तगत सिभिल तथा हाइड्रोमेकानिकलको काम इन्जिनियरिङ प्रक्युमेन्ट कन्ट्रयाक्ट (इपिसी) खाकामा निर्माण हुनेछ । पहिलो चरणका लागि साढे ५ अर्ब खर्च हुने देखिएको छ ।
पहिलो प्याकेज अन्तर्गतको सिभिल तर्फको काम सुरु भएपनि ईलेक्ट्रोेमेकानिकलको ठेक्का रद्द भएको छ । ईलेक्ट्रोेमेकानिकल तर्फ ३ कम्पनी छनोट भएतापनि अन्तिममा ठेक्का प्रक्रिया नै रद्द भएको हो । पुनः टेन्डर आह्वानको तयारी सुरु भएको भन्दै अबको १५ दिनभित्र टेन्डर आह्वान हुने उनले बताए ।
माथिल्लो मोदी निर्माण सुरु भएको ४ वर्षभित्रमा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । हाइड्रोमेकानिकल तर्फ कम्पनी छनोट हुन नसक्दा पावर हाउस निर्माण (खन्ने) को काममा केही ढिलाई हुनसक्ने उनले बताए ।
यस्तै, माथिल्लो मोदी आयोजनामा इलेट्रोमेकानिकलका लागि टेन्डर आह्वानको चरणमा रहेको उनले बताए । प्राधिकरणले माथिल्लो मोदी ए का लागि सन् २०२८ को जेठमा र मंसिरमा तल्लो मोदी आयोजना सम्पन्न गर्ने समय दिएको छ । उक्त समयभित्रै निर्माणको सम्पूर्ण काम सक्नेगरी काम भैरहेको उनले बताए ।
माथिल्लो आयोजनाको सुरुङको लम्बाइ ६ र तल्लोको ४ किलोमिटर हुनेछ । दुवैको विद्युतगृह संरचना सतहमा हुने प्रस्ताव गरिएको छ । आयोजनाबाट उत्पादन हुने बिजुली ११ किलोमिटर लामो प्रसारण लाइन हुँदै विद्युत प्राधिकरणले प्रस्ताव गरेको १३२ केभी न्यू मोदी सब–स्टेसनमा जोडिनेछ । माथिल्लो आयोजनाको हेड २८६ र तल्लोको १३५ मिटर रहेको छ ।
साढे १५ अर्ब लगानी
माथिल्लो मोदी ए आयोजनामा एनएमबी बैंक र हाइड्रोइलेक्ट्रिसिटी इन्भेष्टमेन्ट एन्ड डेभलपमेन्ट कम्पनीले (एचआइडिसिएल) सहवित्तीयकरण मार्फत ऋण लगानी भएको छ । बैंक तथा एचआइडिसिएलले निर्माण अवधिको ब्याजसहित ७ अर्ब ४० करोड रुपैयाँ ऋण लगानी सम्झौता गरेका छन् । कुल ऋणमध्ये एनएमबी बैंकको ४ अर्ब ४० करोड र एचआइडिसिएलको ३ अर्ब रुपैयाँ ऋण लगानी रहने भएको छ ।
निर्माण अवधिको ब्याजसहित १० अर्ब ५७ करोड अनुमानित लागत रहेको आयोजनामा ७० प्रतिशत ऋणबाट र ३० प्रतिशत स्वपुँजी (इक्विटी) बाट लगानी जुटाइएको छ ।
त्यस्तै माथिल्लो मोदी आयोजनामा करिब ५ अर्व लगानी रहेकोमा माथि उल्लेखित बैंक तथा बित्तिय संस्थाले कुल लागतको करिव ६० प्रतिशत ऋण लगानी गर्नेछन ।
सीएनएन खबरले प्रकाशन गरेको म्यागेजिनमा प्रकाशीत
